|
Kies
hier een letter om snel te kunnen navigeren
|
|||||||||||
| A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L |
| M | N | O | P | R | S | T | U | V | W | Y | Z |
De verhouding tussen de stralingsintensiteit die wordt geabsorbeerd en de totale invallende straling heet de absorptieverhouding of avsorptiviteit. Een voorbeeld is de zonnewarmte in het aardoppervlak, waardoor het aardoppervlak wordt verwarmd.
Continentaal arctische lucht (cAl) komt uit het noorden van Scandinavië. Evenals mAl, komt cAl in de zomermaanden in onze omgeving niet voor. In cAl kan de temperatuur gedurende de lange winternachten tot zeer lage waarden dalen. Door de lage vochtigheid komt er in deze luchtsoort in het algemeen niet veel bewolking voor. Soms kan er echter door de voortdurende afkoeling stratus-bewolking ontstaan. cAl is altijd koude massa. Het zicht is zeer goed.
"Autan blanc": is het meest voorkomende type. Deze is krachtig en droog en kan gerust een week lang waaien. Hij ontstaat wanneer er zich boven Centraal-Europa een anticycloon bevindt waarvan de zuidelijke grens zich aan de Golf van Lyon uitstrekt. De lucht wordt door de Middellandse Zee vochtig en geeft aanleiding tot vorming van regen en mist boven het Languedoc en de Roussillon. Ten westen van de Cévennes en de Montagne Noir is hij droog en warm.
"Autan noir": Deze is zwakker maar duurzamer dan het andere type. Deze ontstaat wanneer er zich boven de golf van Biskaje een laag bevindt waarvan de noordoost-kant boven het Langueoc uitsteekt waar de hemel betrokken en regenachtig is. Ten westen van de Cévennes wordt het weer beter en neemt de temperatuur toe.
- Barber
- Lokale wind in Canada. Het is een hevige blizzard. De naam betekent barbier, ofwel kapper. Dat heeft alles te maken met de harde sneeuwkristallen die in die stormwinden met zeer koude continentaal polaire lucht (cPL) op de huid erg pijnlijk aan kunnen komen.
- Barokliene atmosfeer
- (ook wel: barokliene onstabiliteit) Ontwikkelende onstabiliteit ten gevolge van temperatuurverschillen in de atmosfeer boven een groot gebied. Voorbeelden daarvan zijn de slechtweergebieden bij een front, op de grens dus tussen twee luchtsoorten. Tegenover een barokliene atmosfeer staat een barotrope atmosfeer.
- Barometer
- Toestel om de luchtdruk te meten. Meest gebruikt zijn de kwikbarometer en de aneroïde barometer. Tegenwoordig worden ook veel elektronische sensoren gebruikt in automatische weerstations.
- Barometrische druk
- Een andere naam voor luchtdruk. Het is de druk uitgeoefend door de atmosfeer op een gegeven punt. Deze wordt meestal weergegeven in hectoPascal (hPa).
- Barotrope atmosfeer
- Een luchtmassa (boven een bepaald gebied) waarin weinig temperatuurverschillen voorkomen. In een barotrope atmosfeer komen in het algemeen storingen moeilijk of niet tot verdere ontwikkeling. De barotrope atmosfeer staat tegenover de barokliene atmosfeer.
- Beaufort schaal
- Een windschaal ontworpen door admiraal Sir Francis Beaufort die de windsnelheid in 13 categorieën indeelde waarbij schaalcijfer 0 gegeven werd aan windstil en 12 aan de verwoestende kracht van een orkaan.
- Bedekkingsgraad
- De mate waarin de hemel bedekt is met wolken. Deze wordt aan de hand van schattingen bepaald en uitgedrukt in achtsten. 0/8 is onbewolkt, 4/8 is halfbewolkt en 8/8 is geheel bewolkt
- Betrokken
- Volledig (8/8) bewolkt. In metarberichten dikwijls afgekort tot OVC (overcast).
- Bijzon
- Behoort tot de optische verschijnselen, waarbij aan een zijde of weerskanten van de zon op de kleine kring ('halo') een heldere, dikwijls opvallend gekleurde vlek te zien is. Zij ontstaat door lichtbreking in ijskristallen van Cirrusbewolking. Komt enkel voor bij hoge bewolking die dus bestaat uit ijskristallen. Bijzonnen zijn soms met twee (wanneer de hemel met uitgestrekte bewolking bedekt is die bestaat uit ijskristallen - cirrus en cirrostratus): één links van de zon en één rechts. Vandaar ook de naam linker- en rechterbijzon.
- Bliksem
- De sterke elektrische ontlading in onze atmosfeer die bij onweer voorkomt. Voor de hoofdontlading vindt er er een (zwakke) inleidende voorontlading plaats. De lucht in de directe omgeving van het bliksemkanaal warmt in korte tijd (enkele miljoenste seconde) zodanig op en expandeert enorm. De verplaatsing van deze lucht nemen we waar als de donder. Spanningen kunnen snel oplopen tot enkele honderden kilovolts en de stromen in het bliksemkanaal bereiken gemakkelijk ettelijke duizenden ampère.
- Blizzard
- Koude-invallen in het noordelijk deel van Amerika die met zware sneeuwstormen gepaard gaan.
- Blokkade
- We spreken van een blokkade als een hogedrukgebied ook in de hogere luchtlagen sterk aanwezig is. Het hogedrukgebied blokkeert de doorgang van depressies en stuurt ze naar het noorden of zuiden. Blokkades veroorzaken in Nederland vaak winters met schaatsijs en zomers met warmte
- Bolbliksem
- Een eigenaardig type bliksem in de vorm van een bol die zich traag voortbeweegt. Deze bol kan plotseling verdwijnen in het niets, ofwel met een explosie. De afmetingen ervan variëren van de grootte van een tennisbal tot zo'n 10 à 20 cm in diameter. Over het ontstaan ervan zijn verscheidene theorieën, echter geen enkele is tot nu toe bewezen.
- Bovenraakboog
- Optisch verschijnsel, dat op het hoogste punt van een kring om de zon vaak in gebogen V-vorm te zien is en in wezen een onderdeel vormt van een andere lichtkring.
- Bora
- De bora is een koude orografische wind die blaast vanuit de Balkan en over een relatief warmere vlakte trekt. Hij jaagt de golven van de Adriatische Zee zo fel op dat hij een soort mist doet ontstaan die de Italiaanse matrozen "Fumarea" noemen. Deze wind kan meerdere dagen aanhouden. Hij waait vanuit een noordoostelijke sector met snelheden tot kunnen oplopen tot 125 knopen! Hij kan gepaard gaan met neerslag onder de vorm van regen of sneeuw.
- Broeikaseffect
- Is de naam die gegeven wordt aan de algemene opwarming van onze atmosfeer die veroorzaakt wordt door de zogenaamde broeikasgassen zoals waterdamp, koolstofdioxide (CO2) etc.
- Bui
- Een kortdurende (van enkele seconden tot soms tientallen minuten), soms matige tot hevige neerslag. Ze valt meestal uit wolken met een uitgesproken vertikale opbouw (convectieve wolken), zoals o.m. cumulonimbus.
- Buienlijn
- Een reeks Cumulonimbuswolken
naast elkaar, van de grond af gezien als een muur van buien.
Op de weerkaart: een lijn, die enigszins met een koufront overeenkomt.
Op de satellietfoto: een langgerekte lijn van witte plekken (buien). - Buienradar
- Op de tv zijn tegenwoordig steeds vaker bewegende gekleurde plaatjes te zien, die een indruk geven van plaats en intensiteit van de neerslag. Deze plaatjes worden gemaakt van radarecho's die door regendruppels of sneeuwvlokken worden teruggekaatst. De buienradar zendt elektromagnetische straling uit. De golflengte is zo gekozen dat kleine wolkendruppetjes de straling niet terugkaatsen, maar grotere (regen)druppels en sneeuwvlokken wel. Hoe meer straling wordt teruggekaatst, dus hoe intenser de echo, des te actiever is de neerslag. Proefondervindelijk is gebleken dat de zwakste echo's staan voor een neerslagintensiteit van rond de 0,2 mm per uur, terwijl de zwaarste echo's garant staan voor minimaal 30 mm per uur. Door nu meerdere plaatjes als een film achter elkaar af te spelen, krijg je een indruk hoe de neerslag trekt en zich ontwikkelt.
- Buienwolk
- Een stevig uitgebouwde stapelwolk die tot ettelijke kilometer hoogte reikt. Meestal is er langs boven een aambeeld te zien. Typisch aan een buienwolk is de vezelachtige structuur bovenaan. De wolk behoort tot het geslacht cumulonimbus.
- Buys-Ballot, Wet van
- Deze wet geeft de windrichting weer in functie van het luchtdrukveld en wordt als volgt geformuleerd: Een waarnemer met zijn wind in de rug heeft op het noordelijk halfrond de lagedruk aan zijn linker- en de hogedruk en zijn rechterzijde; op het zuidelijk halfrond is dit precies omgekeerd. In het noordelijk halfrond draait de wind rond een hogedrukgebied in wijzerzin en in tegenwijzerzin rond een lagedrukgebied. Op het zuidelijk halfrond is de bewegingszin omgekeerd.
-
- CAPE
- Is de afkorting voor de Engelse term "Convective Available Potential Energy". Het is een maat voor de beschikbare energie voor convectie. Voor zware onweders worden waarden gehaald van 1000 J/kg of meer. In zeer uitzonderlijke omstandigheden lopen deze waarden zelfs op tot 5000 J/kg.
- Calvus
- Vervaging van contouren door verijzing van Cumulus congestus-top.
- Capillatus
- Een 'harig' scherm op en Cumulonimbus wolk.
- Castellamus
- In de vorm van "kantelen" of "torentjes". Het wijst meestal op een chaotische windrichting op een bepaalde hoogte. Meest gekend is altocumulus castellanus, soms de voorbode van onweer. Op grotere hoogte is er cirrocumulus castellanus.
- Celsius temperatuurschaal
- Temperatuurschaal gebruikt in onze regio en ontworpen door de Zweed Anders Celsius (1701-1744). 0° komt overeen met het vriespunt van zuiver water en 100°C met het kookpunt van zuiver water bij een druk van 1013.25 hPa.
- Cirrus (Ci)
- Behoort tot de familie van de hoge bewolking. Vederwolken. Behoort tot de categorie van de hoge wolken (meestal boven de 6km). Cirruswolken vertonen vaak een vezelige, vaak gesluierd uiterlijk. Ze bestaan geheel uit ijskristallen. Dichter wordende cirrus wijst soms op de nadering van een warmtefront en gaat over in cirrostratus. Eveneens kunnen bij dichte cirrus optische verschijnselen waargenomen worden zoals halo's en bijzonnen.
- Cirrocumulus (Cc)
- Behoort tot de familie
van de hoge bewolking. Band van dunne, witte wolkenplukjes (schapewolkjes),
banken of laag van wolken zonder schaduwing op zeer hoog niveau. Bestaat uit
zeer kleine elementen in de vorm van korrels, ribbels, enz., al of niet gescheiden
en min of meer regelmatig gerangschikt; de meeste elementen hebben een schijnbare
afmeting van minder dan een graad.
Meestal op een hoogte van meer dan 6km. Ze bestaan volledig uit ijskristallen. - Cirrostratus (Cs)
- Behoort tot de familie van de hoge bewolking. Doorzichtige of doorschijnende, witachtige wolkensluier met vezelachtig (haarachtig) of effen uiterlijk, die de hemel geheel of gedeeltelijk bedekt en waarin veelal haloverschijnselen zichtbaar zijn. Deze sluierachtige wolken waarheen de zon of maan doorheen schijnt bestaan volledig uit ijskristallen.
- Condensatie
- Het overgangsproces van dampvormige naar vloeibare toestand. Bij condensatie van waterdamp verkrijgen we water.
- Condensatieniveau
- Is de hoogte waarop de lucht volledig verzadigd is met waterdamp. Het is op deze hoogte dat de wolkenbasis zich bevindt bij convectieve bewolking (cumulus / cumulonimbus).
- Condenseren
- Overgang van gasvormige naar vloeibare toestand. Is het tegengestelde van verdampen.
- Congestus
- Ophoping tot bloemkoolachtige wolkenformaties.
- Contra-barometer
- De contra-barometer behoort samen met de Torricelli-barometer tot de gevoeligste precisie weerinstrumenten, waarmee men de heersende luchtdruk kan meten. Het grote voordeel van en contra-barometer is de zéér duidelijke afleesbare maataanduiding. Een wijziging van 1 mm in de kwikbuis wordt 10-voudig vergroot weergegeven in de rechterbuis, gevuld met gekleurde vloeistof en veroorzaakt daar dus een wijziging van 1 cm. De schaalindeling op een contra-barometer geeft de heersende luchtdruk weer in millimeter en/of hectopascal. De aanduiding is 'contra', dat wil zeggen als de luchtdruk daalt, stijgt de indicatievloeistof en omgekeerd. Omschrijvingen op de schaal zoals 'regen, veranderlijk, enz...' zijn meestal om traditionele reden vermeld en hebben slechts een beperkte geldigheid. Belangrijk bij de interpretatie van de aflezing is de tendens, (stijgend of dalend). Om deze te kunnen vaststellen, is er op een contra-barometer een verschuifbare indicator aangebracht naast of op de rechter glazen buis welke gevuld is met de indicatievloeistof.
- Contrail
- Vliegtuigcondensatiestreep. Genoemd als afkorting van 'condens trail'. Vaak ontstaan ze door directe overgang van water in ijs (bevriezing) en deels ook wanneer waterdamp direct in ijs overgaat (sublimatie). Blijft de contrail langer dan 10 minuten zichtbaar dan spreken we van een persistente contrail.
- Convectie
- Opstijging van aan het aardoppervlak verwarmde lucht.
- Convergentie-zone
- Het gebied waar de noordoost- en de zuidoostpassaat elkaar ontmoeten. Specifieke kenmerken ervan zijn veel bewolking, neerslag en relatief weinig wind.
- Corriolis kracht
- Een door de aardrotatie veroorzaakte afwijking van de richting van de luchtdeeltjes die deze eigenlijk zou moeten afleggen, nl. recht van een hogedrukgebied naar een lagedrukgebied. Deze afwijking is op het noordelijke halfrond naar rechts en op het zuidelijke halfrond naar links voorop gesteld dat de waarnemer met zijn rug naar de wind staat.
- Cumuliform
- Gevormd als Cumulus; lijkend op een cumuluswolk, dus opbollend.
- Cumulogenitus
- Uit een of andere cumulussoort ontstaan.
- Cumulonimbus (Cb)
- Behoort tot de familie van de zich vertikaal ontwikkelde wolken. Zware en dichte wolk van aanzienlijke vertikale afmeting, in de vorm van een berg of van een groep hoog oprijzende torens. Zijn bovenzijde is gewoonlijk, althans ten dele, effen of vezelachtig of streperig, en bijna altijd afgeplat; dit gedeelte spreidt zich vaak uit in de vorm van een aambeeld of een omvangrijke pluim. Onder de basis van deze wolk, die dikwijls zeer donker is, bevinden zich veelal lage wolkenflarden, die er al of niet mede zijn versmolten, er zijn soms valstrepen (virga) te zien. Het zijn dus zeer grote stapelwolken die bovenaan geheel uit ijskristallen bestaan. De wolkenbasis ligt vaak beneden de 2 kilometer, terwijl de top vaak ettelijke kilometers hoger terug te vinden is. Een sterk afgelijnde bovenkant laat zien dat het ijsstadium nog niet bereikt is.
- Cumulus (Cu)
- Behoort tot de familie van de zich vertikaal ontwikkelde wolken. Afzonderlijke, over het algemeen dichte wolken met scherpe omtrekken, die zich in vertikale richting ontwikkelen in de vorm van kopjes, koepels of torens waarvan het bovenste, opbollende gedeelte dikwijls op een bloemkool lijkt. De door de zon beschenen delen van deze wolken zijn meestal verblindend wit; hun onderzijde is betrekkelijk donker en vrijwel horizontaal. Soms ziet Cumulus er gerafeld uit. Ze behoren tot de categorie van de lage wolken met vertikale ontwikkeling (wolkenbasis beneden de 2km). Ze kunnen echter uitgroeien tot grotere hoogtes en zelfs het stadium van cumulonimbus bereiken. Cumuli met geringe vertikale ontwikkeling zijn mooi-weer wolken, de zgn. 'cumulus humilis' (humilis = onaanzienlijk) welke meestal optreden bij standvastig weer.
- Cycloon
- Een lagedrukgebied met zeer grote windsnelheden. Meestal gebruikt in de context van tropische cyclonen. Algemeen gesteld is een cycloon (lagedrukgebied) de tegenhanger van een anticycloon of hogedrukgebied. Het zijn kleine maar zeer intense depressies met een afmeting van enkele honderden kilometers. Ze moeten daarmee niet verward worden met tornado's. De wind waait rondom een tropische cycloon op dezelfde manier als rond een depressie: op het noordelijk halfrond tegen de wijzers van de klok in en op het zuidelijk halfrond met de wijzers van de klok mee. In het centrum van een tropische cycloon bevindt zich vaak een 'oog': er is geen bewolking aanwezig en het is er vrijwel windstil.
- Cyclonaal
- Het stromingspatroon
bij depressies op het noordelijk halfrond; cirkelvormige luchtstroom tegen
de wijzers van de klok in.
-
- Dauw
- Ontstaat door condensatie van in de lucht aanwezige waterdamp op voorwerpen waarvan de temperatuur lager is dan de dauwpuntstemperatuur.
- Dauwpunt
- Temperatuur van de lucht, waarbij condensatie begint op te treden doordat de verzadigingsdampspanning van de daarin aanwezige waterdamp is bereikt. De relatieve vochtigheid is dan 100%.
- Decade
- Een periode van 10 dagen. De eerste decade is dus van dag 1 t/m dag 10 van de maand, de tweede decade is van dag 11 t/m dag 20 en de derde decade is van dag 21 t/m de laatste dag van de maand
- Depressie
- Lagedrukgebied.
- Diepvrieskou
- Als de minimumtemperatuur beneden de -20°C komt spreken we van diepvrieskou. Dit is voor Nederland uitzonderlijk.
- Diffractie
- Is de buiging van licht. Diffractie leidt tot verschillende optische verschijnselen aan de hemel.
- Diffuus
- Naar alle richtingen verstrooid; bij lucht of warmtestraling.
- Divergeren
- Uiteenwijken.
- Donder
- Is het geluid dat wordt geproduceerd door de plotselinge opwarming van de lucht rond het bliksemkanaal. Het "rommelend" geluid ontstaat doordat het bliksemkanaal veelal sterk vertakt is. Als men er van uitgaat dat het geluid gemiddeld 3 seconden nodig heeft om één kilometer af te leggen, kan men gemakkelijk de afstand tot het onweer inschatten: men telt het aantal seconden tussen het zien van de bliksem en het horen van de donder..
- Droge bol temperatuur
- De temperatuur gemeten met een thermometer met een droog reservoir. Zie ook psychrometer en natte bol temperatuur.
- Droogteperiode
- Onder een droogteperiode wordt verstaan een aaneengesloten periode van minstens 20 dagen zonder meetbare (<0,1 mm) neerslag.
- Drukgradiënt
- Is het verschil in druk over een bepaalde afstand. Hoe groter de drukgradiënt is, hoe groter de windsnelheid. Bij een zeer kleine drukgradiënt is het haast windstil.
- Duplicatus
- Uit twee of meer (wolken)lagen
bestaand.
-
- Eclips
- Veel gebruikt woord voor zonsverduistering.
- Entrainment
- Als zich eenmaal wolken
gevormd hebben, dan zal aan de randen van de wolk enige uitwisseling met omgevingslucht
plaatsvinden. Deze uitwisseling noemen we entrainment.
Het kan er toe leiden dat de wolk in een droge omgeving door entrainment als het ware uitgedroogd wordt en niet lang kan leven. Alleen heel grote wolken, bijvoorbeeld reusachtige cumulonimbi, kunnen door hun omvang aan de gevolgend van entraiment ontsnappen. De droge lucht is dan ook heel vaak onstabiel, waardoor enkele buienwolken enorm kunnen uitgroeien. - El Niño
- In het Spaans staat El Niño voor het Kerstkind. Het meteorologische verschijnsel El Niño is ernaar genoemd omdat de kersttijd bij uitstek de tijd is waarop het kan optreden. Bij een El Niño wordt de koude, zuidelike zeestroming langs de westkust van Zuid-Amerika zwakker. Het opwellen van koud water uit de diepte stopt, waardoor warm water van rond de evenaar kan doordringen tot de kusten van Peru en Colombia. Dit water, dat minder zuurstof en voedsel bevat, is de oorzaak van grote vissterfte en daardoor het wegvallen van een belangrijke inkomstenbron. Ook zorgt het warmere water voor veel vochtigere lucht die in Peru en Colombia zware slagregens kan veroorzaken waarbij vaak overstromingen optreden. Krachtige El Niño-situaties hebben ook een uitwerking op het weer in de Verenigde Staten. De tegenhanger van El Niño is La Niña.
- Euroclyden
- Het zijn stormachtige noordoostelijke winden in de Levant.
- Euronotos
- Een zuidoostelijke wind in Griekenland.
- Europese moesson
- Verschijnsel dat enigszins met de moessoncirculatie te vergelijken is. De Europese moesson valt in de tweede helft van juni in, nadat het europese vastenland gedurende een periode met mooi zomerweer sterk is verhit. Er ontstaat op die manier een thermisch lagedrukgebied. Het kenmerkt zich vooral door het frequent optreden van winden uit richtingen tussen west en noord.
- Exosfeer
- De buitenste laag van onze atmosfeer die zich uitstrekt van zo'n 500 tot 1000km hoogte.
-
- Fahrenheit temperatuurschaal
- Temperatuurschaal vooral nog in gebruik in Amerika. 0°C komt overeen met 32°F en 100°C met 212°F. Omrekenen van Fahrenheit- naar Celsius-graden kan door: (Fahrenheit-32) x 5/9. Omzetten van Celsius- naar Fahrenheit-graden: Celsius x 9/5 + 32.
- Fetch
- De afstand die de wind kan benutten om invloed uit te oefenen op de golven van een wateroppervlak.
- Fibratus
- Vezelachtige structuur in Cirrus bewolking.
- Floccus
- Wolkvlok of vlokkige wolk
- Föhn
- Warme, droge valwind aan de lijzijde van een bergketen. Een warme wind in de Alpen. Deze ontstaat aan de zuidkant van de Alpen door bij een zuidenwind de lucht te dwingen op te stijgen; deze koelt af, de waterdamp condenseert, valt onder neerslag naar beneden wordt vervolgens adiabatisch terug opgewarmd. Deze wind kan de temperatuur aan de noordzijde van de Alpen in enkele uren tijd met 10 tot 15°C doen stijgen. Kenmerkend zijn een zeer heldere lucht en de karakteristieke lensvormige föhnwolken: altocumulus lenticularis.
- Fractus
- Gebroken, brokstukken, flarden.
- Front
- Scheidingsvlak tussen twee luchtsoorten met verschillende eigenschappen. We onderscheiden warmte-, kou- en occlusiefronten. Meestal wordt neerslag geproduceerd op deze scheidingslijn. Bij sterk verzwakte fronten blijft het meestal beperkt tot wat bewolking.
- Frontaal systeem
- Stelsel van warmtefronten, koufronten en occlusies
- Frontogenese
- Het ontstaan, versterken of terug opleven van een frontaal systeem.
- Frontolyse
- Het verzwakken of oplossen van een frontaal systeem.
- Fujitaschaal
- De gewone Beaufortschaal is niet bruikbaar om windsnelheden in een tornado aan te geven. Boven een snelheid van 117 km/uur spreken we al van windkracht 12 en in een tornado worden veel hogere windsnelheden bereikt. De in 1999 overleden Japans-Amerikaanse tornado expert Theodore Fujita ontwikkelde een schaal waarmee hij de Beaufortschaal met de machschaal voor de geluidssnelheid wilde verbinden. Hij onderscheidde zes klassen; dit zijn ze met de bijbehorende windsnelheden:
|
Klasse
|
Windsnelheid
|
|
F
1
|
117
- 179 km per uur
|
|
F
2
|
180
- 251 km per uur
|
|
F
3
|
252
- 330 km per uur
|
|
F
4
|
331
- 416 km per uur
|
|
F
5
|
417
- 509 km per uur
|
|
F
6
|
510
- 606 km per uur
|
- Fumigatie
- Soms gebeurt het dat de opbouw van de atmosfeer heel stabiel is en er zich op enige hoogte een inversie bevindt, een gebied waar de temperatuur niet daalt maar stijgt. Deze inversie is een barrière voor een rookpluim uit een schoorsteen, die daarna helemaal naar de grond afzakt en zorgt voor stank en verontreiniging. Dit verschijnsel van een pluim die terugvalt naar de grond noemen we fumigatie.
- Fumulus
- Als uit rook bestaand.
Nevelige sluiers, waaruit Cumulus humilis ontstaat.
-
- Gematigde breedte
- Geografisch: over het algemeen het gebied tussen 40°N.B. en 65°N.B.
- Galilei thermometer
- Hoewel eigenlijk de Franse natuurkundige Jean Rey de eer toekomt, wordt door sommigen de Italiaanse geleerde Galileo Galilei genoemd als uitvinder van deze thermometer die al drie en een halve eeuw geleden werd gebruikt en nu in een geheel eigentijdse vormgeving te koop is. Het principe is als volgt: voorwerpen in een vloeistof, bij gelijkblijvende grootte en gewicht, hebben de neiging te zinken als die vloeistof warm wordt. De opwaartse kracht van de vloeistof wordt namelijk bij verwarming minder. Wordt de vloeistof kouder, dan neemt de opwaartse kracht juist toe en daarmee het drijfvermogen van de voorwerpen die zich in die vloeistof bevinden. Een Galilei thermometer maakt gebruik van deze eigenschap. De voorwerpen in deze thermometer zin meestal glazen bolletjes gevuld met een gekleurde vloeistof. Het gewicht van elk bolletje is zodanig gekozen dat dit bolletje stijgt of daalt als de omringende vloeistof een bepaalde temperatuur bereikt. Meestal is onderaan het glazen bolletje een metalen schijfje bevestigd met daarop de temperatuurwaarde in graden Celcius.
- Geopotentiële hoogte
- Benadert de actuele hoogte van een bepaald drukvlak boven gemiddelde zeeniveau. Bijvoorbeeld: een geopotentiële hoogte van 1500 is het aantal meter boven gemiddeld zeeniveau om het drukvlak van 850 hPa te bereiken.
- Gevoelstemperatuur
- Berekende temperatuur op basis van afkoelings effect ten gevolge van wind bij levende wezens.
- G.M.T.
- Greenwich Mean Time, een tijdsaanduiding die over de gehele aardbol dezelfde is in tegenstelling tot de plaatselijke tijd.
- Graad
- Ofwel 1/360 deel van een cirkel. De windrichting wordt dikwijls in graden weergegeven. 0° komt overeen met het noorden, 90° met het oosten, 180° met het zuiden en 270° met het westen. Ofwel een eenheid op een windschaal.
- Grondmist
- Mist die geen grotere vertikale afmetingen heeft dan 2 meter. Kan ook grote vertikale afmetingen aannemen en dan als mist waargenomen worden.
- Lacunosus
- Vol gaten.
- Lagedrukgebied
- De luchtkolom ter plaatse oefent minder druk uit op het aardoppervlak dan die in de omgeving. Een lagedrukgebied wordt meestal geassocieerd met minder goed weer.
- La Niña
- Indien het water in het oostelijk deel van de Pacific niet warm maar juist relatief koud is, spreken we van een La Niña (klein-meisje)-situatie. Voor de kust van Zuid-Amerika gebeuren dan geen schokkende dingen: het is er, zoals gebruikelijk, droog en de visvangst voor de kust van Peru is uitstekend. Op wereldschaal heeft een La Niña wel enige invloed. Klimatologen hebben voor La Niña-situaties voor verschillende gebieden een overeenkomst met bepaalde weergebeurtenissen vastgesteld. Zo is het in een La Niña-situatie in de winter nat en koel in het zuidoosten van Afrika. Bij een La Niña in onze zomer is het koel in heel Zuidoost-Azië, maar juist warm in het noordoosten van Australië. Zowel bij een El Niño als bij een La Niña zijn de invloeden op het Nederlandse weer zeer gering.
- Landwind
- Een wind die van over het land naar de zee waait. Dit is in tegenstelling tot de zeewind of zeebries. De landwind komt tijdens de latere nacht en voormiddag voor wanneer het land koeler is dan de lucht boven het zeewater. De koelere landlucht (hogedrukgebied) stroomt naar de warmere zee (lagere luchtdruk).
- Lenswolk
- In vaktermen ook wel altocumulus lenticularis genoemd. De lenswolk dankt zijn ontstaan aan de bergruggen waarboven hij hangt. Staat er dwars op de bergrug een stevige stroming, dan wordt de lucht wanneer ze de berg bereikt gedwongen omhoog te gaan en weer te dalen aan de achterzijde van de berg. Die gedwongen stijging plant zich voort tot hoog boven het bergniveau. Luchtlagen hoger in de atmosfeer raken tijdens dat stijgproces soms plotseling verzadigd met waterdamp; er vormt zich bewolking. Daalt de lucht verderop, dan raakt de lucht weer onverzadigd en lost de bewoking op. Een lenswolk blijft daarom permanent boven dezelfde plaats aanwezig, terwijl de lucht gewoon verder stroomt. Vorming van lenswolken kan duiden op snelle stromingen in de hogere luchtlagen of plotselinge toename van windsnelheid boven een bepaald niveau. Lenswolken zijn prachtig om te zien maar zijn een gevaar voor ballonvaarders in verband met de plotseling optredende 'snelle' luchtlagen.
- Lente
- Eén van de 4 seizoenen. De astronomische lente start op het moment dat de zon recht boven de evenaar staat. Veel mensen denken dat de lente op 21 maart begint, maar dat is nog maar zelden het geval. De lente begint deze eeuw alleen in 2007 en in 2011 op 21 maart, voor de rest op de 20e maart en vanaf 2048 komt 19 maart ook regelmatig in de tabellen voor. De weerkundige lente omvat de maanden maart, april en mei. Zie ook onder seizoenen.
- Lenticularis
- Linze-, lens-, amandel-, sigaarvormig.
- Lichte vorst
- Er is sprake van lichte vorst indien de minimumtemperatuur ligt tussen de 0 en de -5°C.
- Lidar
- Dit is een instrument dat men gebruikt voor de waarneming van wolken. De lidar zendt stralen uit naar boven en wanneer die worden teruggekaatst, zijn er wolken aanwezig. De tijd tussen verzenden en terugkomst bepaalt de hoogte van de wolken. Een lidar lijkt dus op een regenradar.
- Lijzijde
- Zijde 'onder' de wind ('uit' de wind), luwtezijde.
- Loefzijde
- Zijde 'boven' de wind ('in' de wind), windzijde.
- Luchtdruk
- Zie barometrische druk.
- Luchtmassa
- Een grote hoeveelheid lucht met min of meer dezelfde eigenschappen wat betreft temperatuur en vochtigheid.
- Luchtsoort
- Een luchtmassa met
specifieke eigenschappen.
- Mammatus
- Aan de onderzijde van een buienwolk is soms een bijzondere vorm te zien die mammatus genoemd wordt. Het zijn als het ware vrouwenborstachtige uitstulpingen die ontstaan door dalende en stijgende turbulente bewegingen. Meestal zijn ze beter te zien aan de achterzijde van de buienwolk.
- Matige vorst
- Er is sprake van matige vorst indien de minimumtemperatuur tussen de -5°C en de -10°C ligt.
- Maximumthermometer
- Thermometer die gebruikt wordt voor het meten van de hoogste temperatuur gedurende een bepaalde periode. De professionele versies werken op hetzelfde principe als dat van een koortsthermometer waarbij in de buis een vernauwing is aangebracht die, wanneer de temperatuur terug zakt, de kwikkolom doet onderbreken. Een ander, courant in de winkel verkrijgbaar type is een combinatie van een minimum- en maximumthermometer, de zgn. thermometer van Six.
- Mediocris
- In vertikale richting middelmatig ontwikkelde Cumulus bewolking.
- Mesopauze
- De bovenste begrenzing van de mesosfeer op een hoogte van ca. 85 km. Daar worden de laagste temperaturen van de atmosfeer gemeten die kunnen dalen tot 80 á100°C beneden het vriespunt. Boven de mesopauze begint de thermosfeer.
- Mesoscale Convective Complex (MCC)
- Een mesoscale convective complex is de naam voor een groot gebied met onweer, dat het vaakst in de loop van de nacht ontstaat. Droge lucht zal sneller afkoelen dan vochtige lucht. In de loop van de avond en de nacht kunnen daardoor op het grensvlak tussen droge en vochtige lucht forse temperatuurverschillen ontstaan. Wanneer er een stroming os vanuit de vochtige luchtmassa in de richting van de droge lucht, zal de vochtige lucht gedwongen worden te stijgen. Wanneer die vochtige lucht ook nog een goed warm is, kan een groot gebied met onweer ontstaan. Dit gebeurt vaak in de Verenigde Staten, waar MCC's grote regenbrengers zijn in de agrarissche gebieden, maar soms ook in Europa. Een MCC kan zo groot worden als de hele Benelux.
- Mesosfeer
- Luchtlaag van de atmosfeer die zich boven de stratopauze uitstrekt (tussen 40 en 80 km hoogte). Aan de stratopauze bedraagt de temperatuur nog gemiddeld zo'n 30 á 50°C; naarmate men hoger gaat daalt deze temperatuur tot aan de mesopauze.
- Meteoor
- Brokstuk of stofdeeltje uit de wereldruimte dat de aardbaan kruist. Bij binnendringen wordt dit door de wrijvingswarmte verhit, zodat een opgloeiend spoor is te zien ("vallende ster"). De meeste meteoren verbranden geheel in de dampkring Van grotere exemplaren kan een restant op aarde neerkomen. Dat restant noemen we dan een meteoriet.
- Meteorograaf
- Toestel dat de combinatie is van een thermo-, hygro- en barograaf en zodoende de temperatuur, relatieve luchtvochtigheid en luchtdruk continu registreert.
- Meteorologie
- Een andere naam voor weerkunde of wetenschap van het weergebeuren. Het is de studie van de fysische processen die zich in onze atmosfeer afspelen. De belangrijkste weerkundige processen spelen zich af in de onderste 15 km van de atmosfeer: de troposfeer.
- Microklimaat
- Een zeer lokaal klimaat dat verschilt met het omringende klimaat (bijvoorbeeld een stadsklimaat).
- Midden Europese Tijd MET
- Dit is de Universal Time + 1 uur. De normale tijd (wintertijd) in Nederland behoort hier toe.
- Midden Europese Zomer Tijd MEZT
- Dit is de Universal Time + 2 uur. De zomertijd in Nederland behoort hier toe.
- Minimumthermometer
- Thermometer die gebruikt wordt voor het meten van de laagste temperatuur.
- Mist
- Wanneer het zicht minder wordt dan één kilometer ten gevolge van fijne waterdruppeltjes die in de lucht zweven, spreekt men van mist. Mist kan men onderscheiden in de volgende soorten: advectieve mist, grondmist, regenmist, slootmist, stralingsmist en mistbanken. Is het zicht meer dan 1km, dan spreekt men van nevel.
- Mistbanken
- Mistgebieden met geringe vertikale en horizontale afmetingen, meestal met zeer dichte mist.
- Mistdag
- Een mistdag is een dag waarop voorwerpen op 2 meter hoogte en 1 km afstand niet meer te herkennen zijn als gevolg van in de lucht zwevende waterdruppeltjes of ijskristallen.
- Mistral
- Is de naam van een koude noordelijke valwind in de Rhone-vallei in Frankrijk. Hij strekt zich verder uit over de Middellandse Zee, ten zuiden van de Rhone-delta, tot aan Corsica. De richting van de mistral is steeds uit de noordelijke sector. De gemiddelde snelheid ervan aan het aardoppervlak gemeten bedraagt zo'n 50 km/h. Naar de monding toe van de Rhone loopt die snelheid op tot zelfs 80 á100 km/h, te wijten aan de versmalling van de Rhone-vallei. Op lage hoogte is hij heviger bij helder dan bij betrokken weer. De mistral vertoont een uitgesproken dagelijkse schommeling; het maximum komt voor tussen 13 en 17 uur. De belangrijkste eigenschappen van de mistral zijn: zijn frequentie, zijn kracht en de koude droogte. Zijn duur is variabel, maar meestal duurt hij enkele dagen.
- Moesson
- De benaming moesson werd oorspronkelijk gebruikt om winden bij de Arabische Zee aan te duiden die gedurende zes maanden waaien uit noordoostelijke richting en uit zuidwestelijke richting gedurende de overige zes maanden. De voornaamste oorzaak van het ontstaan van die winden is het seizoensgewijze verschil tussen de temperatuur van de zee en het vasteland. In beginsel komen deze winden overeen met land- en zeebries, maar hun periode strekt zich hier over een heel jaar uit in plaats van een dag. Ook zijn hier uitgestrekte gebieden bij betrokken in plaats van een smalle strook. De gebieden die voor moessoncirculaties in aanmerking komen zijn de gebieden aan de keerkringen. Tijdens het zomerseizoen ontstaat boven Centraal-Azië een uitgestrekt laag waarbij in zulke mate lucht wordt aangezogen dat de invloed tot op de westelijke Stille Oceaan en over gans de Indische Oceaan waarneembaar is. Dit is de zomermoesson of zuidwestmoesson die warme en vochtige lucht over het zuidelijk gedeelte van het vasteland aanvoert, wat op hoger gelegen gebieden overvloedige neerslag met zich meebrengt. Gedurende het winterseizoen strekt zich boven Centraal-Azië een uitgebreid en krachtige anticyloon uit waarbij koude en droge luchtmassa's zich naar de evenaar verplaatsen waar deze een snelle transformatie ondergaan en in de passaatwinden van het noordelijk halfrond overgaan. Dit is de winter- of noordoostmoesson.
- Mooiweer wolk
- Cumulus humilis, een wolkensoort die meestal optreed bij standvastig, mooi weer.
- Morgenrood
- Rode kleur van wolken en de onderste lagen van de dampkring bij zonsopkomst. Ontstaat doordat de blauwe kleur van het witte zonlicht door de moleculen in de lucht zijwaarts is verstrooid.
- Motregen
- Heeft druppeltjes met een doorsnede van 0,1 tot 0,5 mm. Zie onder regen.
- Motsneeuw
- Bestaat uit zeer kleine
ijsdeeltjes, een soort korreltjes met een doorsnede van 1 mm.
- Nachteffect
- Een meteorologisch effect dat optreedt in de nanacht. Bij een bepaalde luchtopbouw kan er op grotere hoogte door uitstraling boven een wolkenlaag in de nanacht onstabilitiet ontstaan. Dit veroorzaakt op zijn beurt buitjes en /of castelanusbewolking.
- Najaarseffect
- Een vaak terugkerende meteorologische situatie ten gevolge van het verschil in temperatuur tussen de warmere zee en het koudere land. Dit zal vooral in de kustprovincies in de nazomer en herfst bij bepaalde weerpatronen optreden.
- NAO index
- Het verschil in luchtdruk tussen IJsland en de Azoren.
- Natte bol temperatuur
- Thermometer met nat reservoir; het kwikreservoir van de thermometer is met een zijden kousje omgeven, dat nat wordt gehouden. De langsstromende lucht doet het water verdampen. Dit geschiedt ten koste van de warmte van het kwikreservoir, dat derhalve een lagere temperatuur zal aanwijzen dan de 'droge bol'. Uit het verschil kan men de luchtvochtigheid bepalen. Bij relatieve vochtigheid van minder dan 100% zal deze temperatuur altijd lager zijn dan de gewone luchttemperatuur door verdamping. Zie ook psychrometer.
- N.B.
- Noorderbreedte; coördinaat voor plaatsbepaling in de zuid-noord richting op het noordelijk halfrond.
- Nebulosis
- Nevelig, sluierachtig, nevelslierten.
- Neerslag
- Alle mogelijke vormen van waterdeeltjes, zowel vloeibaar als vast, die uit de atmosfeer neervallen of slaan en het aardoppervlak bereiken.
- Neerslagelement
- Regendruppel, sneeuwvlok of hagelsteen.
- Nevel
- Vermindering van het zicht door minuscule waterdruppeltjes in de atmosfeer. Men spreekt van nevel wanneer het zicht tussen de 1 en 2 kilometer bedraagt. Bij minder dan 1 kilometer zicht spreekt men van mist.
- Nimbostratus (Ns)
- Behoort tot de familie van de middelbare bewolking. Laagvormige regenwolk. Een grijze hemel met continue regen is meestal wat een nimbostratuswolk ons te bieden heeft. Dit type is veelal kenmerkend voor een warmtefront.
- Nimbus
- Regenwolk.
- Noord-Atlantische Oscillatie (NAO)
- Een sterk westelijke stroming in de hogere luchtlagen als gevolg van een groot drukverschil tussen IJsland en de Azoren. Zie ook NAO index.
- Noorderlicht
- Lichtverschijnsel in de poolstreken, opgewekt door van de zon afkomstige snelle electrisch geladen deeltjes (electronen), die de aardse dampkring binnendringen. Zie ook poollicht.
- Noord Atlantische Oscillatie
- De Noord Atlantische Oscillatie (NAO) is een maat voor het verschil in luchtdruk tussen de oceaan ter hoogte van de Azoren en de streek rondom IJsland. Bij een positieve NAO is de druk bij IJsland lager en bij de Azoren hoger dan gemiddeld. Grote delen van Eurropa, Azië en Noord-Amerika zijn dan door sterke westenwinden zacht. Maar in het noordoosten van Canada heersen dan koude noordenwinden.
- Nor'easter
- Een sneeuwstorm die
ontstaat doordat vochtige warme lucht uit de Golf van Mexico en de Atlantische
oceaan in botsing komt met arctische lucht uit Canada.
Meestal gaat deze met veel sneeuw en harde wind gepaard. - Nor'wester
- Lokale wind aan de oostelijke kusten van het zuidelijke eiland van Nieuw-Zeeland, South Island. De wind waait uit het noordwesten. Het is een warme valwind met duidelijke föhneigenschappen.
- Occlusiefront
- Wanneer het aan een lagedrukgebied verbonden koufront het warmtefront heeft ingehaald, spreekt men van een geoccludeerd front of occlusiefront.
- Onderkoeld
- Onderkoelde waterdruppels zijn waterdruppels die nog in vloeibare toestand zijn terwijl de temperatuur ervan reeds beneden het vriespunt is. Wanneer het in contact komt met condensatiekernen gaat het ogenblikkelijk over naar de vaste aggregatietoestand.
- Onstabiel
- Niet stabiel, labiel, veranderlijk. Meteorologisch: de 'toestandskromme' is zodanig dat een luchtdeeltje, dat naar boven of beneden verplaatst wordt, verder zal stijgen, resp. dalen.
- Onstabiliteit
- Een luchtmassa waarvan de temperatuur snel daalt met de hoogte. De daling moet zo sterk zijn dat ze groter of gelijk is aan de temperatuurdaling die optreedt bij het stijgen van thermiekbellen. In droge lucht bedraagt de temperatuurdaling 1 °C per 100 meter.
- Onweer
- Is een elektrometeoor (= het gevolg van atmosferische elektriciteit). De combinatie van bliksem en donder.
- Onweersdag
- Een onweersdag is een dag waarop minstens één donderslag is gehoord (weerlicht alleen is dus geen onweersdag).
- Oostcirculatie
- Luchtcirculatie waarbij de wind over grote delen in Europa oostelijk is als gevolg van een hogedrukgebied boven Scandinavië of NW-Rusland. Dat kan koud winterweer of hete, droge zomers veroorzaken.
- Opacus
- Donker, beschaduwd.
- Orkaan
- Zuiver weerkundig genomen wijst dit op een windsnelheid groter dan 117 km/uur, ofwel windkracht 12 op de schaal van Beaufort. Veelal wordt de term orkaan gebruikt wanneer men een tropische cycloon of wervelstorm bedoelt. Een orkaan is de zwaarste storm die in ons land mogelijk is. Een orkaan levert bijzonder veel gevaar op en heeft een verwoestend karakter. Het KNMI zal in een dergelijk geval onmiddelijk weeralarm uitvaardigen.
- Orografische regens
- Dit zijn stijgingsregens. Doordat vochtige lucht aan een bergflank wordt gedwongen om op te stijgen, gaat deze afkoelen. Wanneer het verzadigingspunt (dauwpunt) wordt bereikt, komt wolkenvorming op gang en kan het regenen.
- Ozon
- Is een molecule dat
bestaat uit drie atomen zuurstof (O3). De grootste concentraties ozon komen
voor in de stratosfeer (de ozonlaag). Ze houden de voor de mens schadelijke
UV-C straling van de zon tegen. Gekend zijn de gaten in de ozonlaag, vooral
boven de antarctica, waar de concentraties heel laag zijn en zodoende de
schadelijke UV-C zonnestraling doorlaten. Aantasting van de ozonlaag gebeurd
onder meer door de CFK's (chloor-fluor-koolwaterstoffen).
- Paddestoelwolk
- Wolk, die zich aanvankelijk vertikaal ontwikkelt, doch zich later horizontaal uitbreidt (tegen een inversie).
- Pannus
- Rafels, flarden. Meteorologisch: aanduiding voor slecht weer wolk.
- Parels van Baily
- Bij een zonsverduistering de laatste (of na de totaliteit de eerste) lichtstralen die door de maandalen schijnen, ook wel Baily's Beads genoemd. Bij de laatste lichtstraal is de corona al te zien en we spreken dan wel van de diamantring.
- Passaat
- Zijn winden ten noorden en ten zuiden van de evenaar. Ten noorden van de equator heeft men de NO-passaat en ten zuiden ervan de ZO-passaat. Was de corioliskracht (door de rotatie van de aarde) niet van toepassing geweest dan waren het gewoon noorden- en zuidenwinden.
- Perigeum
- Punt op de ellipsvormige maanbaan waar de maan het dichtst bij de aarde staat (356.400 km).
- Perihelium
- Punt op de ellipsvormige aardbaan waar de aarde het dichtst bij de zon staat (147 miljoen km).
- Persistente contrail
- Een contrail (vliegtuigcondensatiestreep) die langer dan 10 minuten zichtbaar blijft. De persistentie is voornamelijk afhankelijk van de vochtigheid van de omgevingslucht en de windsnelheid. Is de lucht bij aanvang erg vochtig dan zal de contrail minder snel oplossen. Een luchttemperatuur van tussen de -50°C en -60°C en een relatieve vochtigheid van tenminste 80% zijn ideale omstandigheden voor de vorming van persistente contrails. Bij -45°C tot -50°C zijn de contrails vaak zwak en kort persistent.
- Pileus
- (spreek uit: piléjus) -hoed, kapje. Meteorologisch: Altocumulus bankje, meestal boven een Cumuluscongestus en Cumulonimbus calvus en ontstaan door optilling van een hoeveelheid met waterdamp verzadigde lucht.
- Pluviograaf
- Automatisch registrerende pluviometer.
- Pluviometer
- Toestel om de neerslaghoeveelheid te bepalen. Een pluviometer bestaat meestal uit een trechter met een gekende oppervlakte en iets om de opgevangen neerslag te verzamelen (in zijn eenvoudigste vorm een fles). Door de opgevangen hoeveelheid water te meten en te delen door de oppervlakte van de trechter bekomt men de neerslaghoeveelheid in liter per vierkante meter of millimeter.
- Polaire lucht
- Niet van de poolstreken afkomstig, maar van het gebied tussen de 50e en 65e breedtegraad.
- Polar Low
- Een kleine maar intense depressie die zich ontwikkeld nabij de rand van het vaste ijs in het noordpoolgebied (ten westen van Noorwegen) en met een noordelijke luchtstroming naar het zuiden trekt. Ze kenmerken zich door een zeer koude bovenlucht.
- Poolbanden
- Cirrus banden die, parallellopend, de indruk wekken in één punt samen te komen (convergeren) vanwege het perspectief. Vaak een 'straalstroom'-verschijnsel.
- Poollicht
- Het poollicht krijgt ook de naam van zuider- of noorderlicht. Het is een kleurrijk lichtverschijnsel dat zich op grote hoogte boven onze hoofden afspeelt: in de ionosfeer. Het poollicht komt voor op hoogten tussen de 70 en 700 kilometer. In de meeste gevallen echter situeert de hoogte zich tussen de 100 en 150 km. Het frequent voorkomen van het poollicht hangt samen met de 11-jarige zonnevlekkencyclus. De van de zon afkomstige protonen en elektronen slaan de stikstof en zuurstof aan die deze lichtverschijnselen geven. Het magnetische veld van de aarde zorgt ervoor dat alleen aan de polen deze van de zon afkomstige deeltjes dieper in de atmosfeer kunnen doordringen waarbij ionisatieprocessen optreden.
- Praecipitatio
- Zich uitstortend. Meteorologisch: neerslag gevend.
- Psychrometer
- Toestel voor het meten van de vochtigheid van de lucht. Een psychrometer bestaat uit 2 thermometers. Eén daarvan meet de gewone luchttemperatuur. Deze thermometer wordt ook de 'droge bolthermometer' genoemd. De tweede thermometer heeft iets speciaals: het reservoir is omwikkeld met een vochtig doekje of kousje dat met een klein waterreservoir verbonden is. Deze thermometer heet dan ook 'natte bolthermometer'. Hoe werkt het nu? Wanneer de relatieve luchtvochtigheid minder dan 100% bedraagt (dus niet verzadigd), dan kan er water uit dit kousje verdampen. Verdamping kost energie en deze energie wordt onttrokken aan het kwik in het reservoir van de tweede thermometer. Daardoor gaat deze tweede thermometer een lagere themperatuur aanwijzen dan de eerste. Aan de hand van het temperatuurverschil tussen beide kan o.a. de relatieve vochtigheid, dauwpunt, enz. worden bepaald. Dit is een vrij ingewikkelde berekening zodat op de meeste psychrometers een tabel is aangebracht waardoor men de relatieve vochtigheid eenvoudig kan aflezen.
- Pyranometer
- Toestel voor het meten
van diffuus en directe zonnestraling.
- Radiatus
- Van stralen voorzien.
- Radiosonde
- Een aantal meteorologische meetinstrumenten die verbonden zijn met een zender en bevestigd worden aan een weerballon. Deze wordt opgelaten in de atmosfeer om een vertikaal profiel van de atmosfeer te verkrijgen. Parameters die o.a. gemeten worden zijn temperatuur, vochtigheid en wind.
- Randstoring
- Storing die rond een lagedrukgebied draait, soms op grote afstand van de depressiekern. Randstoringen zijn vaak erg actief, met zeer heftig weer en veel wind.
- Regen
- Neerslag van waterdruppels met afmetingen tot enkele millimeter (0,5 tot 5 mm). Wanneer de druppels slechts enkele tienden van een millimeter groot zijn (of nog kleiner), spreekt men van motregen.
- Regenboog
- Is een optisch verschijnsel in de dampkring. De regenboog ontstaat wanneer het licht van de zon twee keer wordt gebroken in de regendruppels van een bui. Hoe sterker de regenboog is, des te homogener zijn de druppels. De regenboog is steeds terug te vinden aan de andere kant van de zon, d.w.z. als de zon in het zuiden staat, dan is de regenboog steeds in het noorden te zien. Het middelpunt is precies tegenover de zon (dus onder de horizon). Voor het ontstaan van een regenboog moet de zon lager staan dan 42 graden. De neerslag hoeft niet per se op het punt van waarneming te vallen.
- Regenmist
- Mist, ontstaan ten gevolge van langdurige neerslag.
- Relatieve vochtigheid
- De verhouding tussen de aanwezige hoeveelheid waterdamp en de maximaal mogelijke, die lucht bij een bepaalde temperatuur kan bevatten. De relatieve vochtigheid drukt dus uit in hoeverre de lucht met waterdamp verzadigd is. Een relatieve vochtigheid van 50% betekent dat de lucht slechts de helft van de waterdamp bevat die deze maximaal zou kunnen bevatten.
- Relatieve zonneschijnduur
- De verhouding tussen de duur van de zonneschijn en de maximaal mogelijke duur op een bepaalde dag. Het getal wordt uitgedrukt in procenten. In De Bilt bedraagt de daglengte eind december 7,45 uur en eind juni 16,45 uur. Als de zon dus 6 uur schijnt is de relatieve zonneschijnduur in december 77% (een zeer zonnige decemberdag) en eind juni 36% (slechts af en toe zon).
- Rijp
- Afzetsel van ijskristallen op voorwerpen of planten, ontstaan door sublimatie van de onzichtbare waterdamp in de lucht. Het is een ijsafzetting op voorwerpen en ontstaat wanneer de luchttemperatuur beneden de 0°C daalt en de aanwezige waterdamp rechtstreeks sublimeert op de planten, grond of andere voorwerpen, waardoor een witte laag wordt gevormd.
- Rolwolk
- Een wolk in de vorm van een horizontale rol, die als een wals aan een bui voorafgaat. Zij ontstaat door horizontale wervelingen voor de bui uit en ziet er vaak dreigend uit. De passage ervan voltrekt zich droog, gelijktijdig met het opsteken van de wind (tegen de drijfrichting van de bui in!). Onmiddellijk daarna zal het uit een ogenschijnlijk lichtere, grijze lucht gaan stortregenen.
- Rotor
- Een Cumulus wolk ontstaan ten gevolge van stationaire stijg- en daalbewegingen onder invloed van orografische omstandigheden. Het uiterlijk verandert niet noemenswaardig.
- Rug van hoge druk
- Een uitgesproken gebied van relatief hogere luchtdruk tussen twee lagedrukgebieden in.
- Ruimen
- Verandering van de windrichting met de wijzers van de klok mee. dus bijv. van West naar Noord.
- Rukwind</